کتاب «نقد الاستنباط الذکاء الصناعی» از تالیفات آیت الله العظمی حاج شیخ محمد شبیری خاقانی (دام ظله العالی) در دو جلد و به زبان عربی است که به بررسی استنباط علمی اصولی و نحوه استفاده از هوش مصنوعی در این زمینه می‌پردازد. مؤلف در این اثر به تحلیل تفاوت‌ها و شباهت‌های عقل انسانی و هوش مصنوعی، و تأثیر آن‌ها بر فرآیندهای استنباط و استدلال می‌پردازد.

استنباط هوش مصنوعی نوعی شبیه‌سازی از هوش مصنوعی است که در زمینه‌های معرفتی و استدلالی، عملکردی مشابه عقل انسانی دارد، اما از نظر ساختار و مفهوم با آن تفاوت دارد. عقل انسانی جوهری مجرد و نورانی است، در حالی که عقل هوش مصنوعی موجودی مادی است که تابع قوانینی است که توسط سازنده‌اش برنامه‌ریزی شده‌اند. استنباط هوش مصنوعی با قواعدی مبتنی بر داده‌ها عمل می‌کند، در حالی که عقل انسانی قادر به ابتکار و تولید قواعد و مفاهیم جدید است.

مهم‌ترین تفاوت‌های عقل انسانی و هوش مصنوعی به شرح زیر است:

• عقل انسانی قواعدی را ایجاد می‌کند که به‌طور عملی با واقعیت مادی تطابق دارند، در حالی که عقل هوش مصنوعی تنها می‌تواند داده‌های موجود را استخراج کند.
• عقل انسانی می‌تواند به‌صورت موضوعی و طریقی عمل کند، در حالی که عقل هوش مصنوعی فقط بر اساس قواعد ماشینی عمل می‌کند.
• نقد عقل هوش مصنوعی می‌تواند به‌صورت رد یا پذیرش یا تمایز باشد، در حالی که عقل انسانی نیازی به این تمایز ندارد چون اصول را بدون توجه به پذیرش یا رد، به‌طور قهری به کار می‌بندد.
• عقل انسانی معارف را به‌طور کامل و به هم پیوسته می‌سازد، در حالی که مخزن هوش مصنوعی تنها آن‌ها را شبیه‌سازی می‌کند بدون اینکه ابتکار و نوآوری در آن باشد.

این کتاب به عنوان مرجع علمی در حوزه استنباط فقهی و اصولی، در دسترس پژوهشگران، استادان و دانشجویان قرار گرفته است.